Người được hưởng di sản có quyền từ chối nhận di sản không?

Từ chối nhận di sản là một quyền được pháp luật quy định nhằm bảo đảm quyền tự định đoạt của công dân khi họ được hưởng quyền thừa kế. Việc từ chối nhận di sản phải đáp ứng được các quy định về điều kiện, thủ tục và thời hạn từ chối nhận di sản.

1.  Điều kiện từ chối nhận di sản

Việc người thừa kế từ chối nhận di sản tức là từ bỏ quyền sở hữu đối với tài sản của mình có thể xâm phạm đến quyền lợi của chủ thể thứ ba mà người thừa kế đang có nghĩa vụ về mặt tài sản. Việc thực hiện từ chối quyền sở hữu như vậy đã vi phạm khoản 2 Điều 160 Bộ luật dân sự 2015 về nguyên tắc thực hiện quyền sở hữu:

“2. Chủ sở hữu được thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình đối với tài sản nhưng không được trái với quy định của luật, gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.”

Từ chối nhận di sản thừa kế được pháp luật ghi nhận tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

 “Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác”.

Chính vì thế, pháp luật dân sự không cho phép người thừa kế được từ chối nhận di sản để trốn tránh trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ của mình. Việc từ chối nhận di sản thừa kế là hành vi pháp lý đơn phương dẫn tới chấm dứt quyền hưởng thừa kế đối với di sản do người chết để lại. Người thừa kế có quyền từ chối nhận phần di sản mà mình được hưởng dù người để lại di sản theo hình thức thừa kế theo di chúc hay theo pháp luật khi không vi phạm điều kiện pháp luật đã quy định.

2.  Thủ tục từ chối nhận di sản

Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản. Pháp luật Việt Nam theo hướng không cho phép từ chối nhận di sản ngầm định. Khoản 2 Điều 620 Bộ Luật dân sự 2015 quy định: “Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết”,

Theo đó, việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Người thừa kế từ chối nhận di sản có nghĩa là từ chối nhận quyền sở hữu đối với tài sản đáng lẽ có thể trở thành của mình. Do đó, việc từ chối phải được lập thành văn bản. Văn bản từ chối được xem là hình thức thể hiện ý chí rõ ràng, chính xác nhất. Trong trường hợp người thừa kế từ chối nhận di sản nhưng không được thể hiện bằng văn bản thì không thể xem đây là từ chối nhận di sản. Nếu tại thời điểm phân chia di sản, người này vẫn từ chối bằng miệng, không lập và gửi văn bản từ chối theo quy định thì người này vẫn là đối tượng nhận di sản. 

Về hình thức của văn bản từ chối nhận di sản, Điều 59 Luật Công chứng 2024 quy định: “Người thừa kế có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản. Khi yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản, người yêu cầu công chứng phải xuất trình bản sao di chúc trong trường hợp thừa kế theo di chúc hoặc giấy tờ minh chứng mối quan hệ giữa người để lại di sản và người yêu cầu công chứng theo pháp luật về thừa kế; giấy chứng từ hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết”.

Như vậy, người từ chối nhận di sản để bảo bảo giá trị của văn bản từ chối nhận di sản cần thực hiện thủ tục công chứng văn bản từ chối nhận di sản, khi thực hiện thủ tục này cần phải chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ mà văn phòng công chứng yêu cầu.

3.  Thời hạn từ chối nhận di sản

Thời hạn từ chối nhận di sản là khoảng thời gian mà pháp luật quy định cho phép người thừa kế được thực hiện quyền từ chối nhận di sản. Hết thời gian này, người thừa kế bị mất quyền từ chối nhận di sản và buộc phải chấp nhận hưởng di sản thừa kế.

Khoản 3 Điều 620 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định “Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản”. Bời sau khi phân chia di sản thì quyền thừa kế đối với di sản của người thừa kế đã chuyển hóa thành quyền sở hữu đối với di sản.

Như vậy, quyền từ chối nhận di sản là một quyền năng dân sự quan trọng, nhưng phải được thực hiện minh bạch và đúng thời hạn để không vi phạm lợi ích của chủ nợ hoặc gây ảnh hưởng đến tiến trình phân chia di sản.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt điều kiện từ chối (không nhằm trốn nợ), hình thức từ chối (văn bản) và thời hạn từ chối (trước khi phân chia) là bắt buộc. 

📌Bài viết này mang tính chất tham khảo chung về các quy định pháp luật. Nội dung được dẫn chiếu có thể đã được sửa đổi, bổ sung, thay thế tại thời điểm Quý khách đọc bài viết. Để nhận được tư vấn pháp lý chuyên sâu và chính xác cho trường hợp cụ thể của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp với HÃNG LUẬT DUY TÍN. Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm và chuyên môn vững vàng, chúng tôi sẽ mang đến giải pháp toàn diện, đảm bảo tốt nhất cho mọi quyền lợi của bạn.

Thu Trang

———————————— 

HÃNG LUẬT DUY TÍN – Nhận niềm tin, Trao uy tín

Thông tin liên hệ:

☎ Hotline: 0913.210.284/ 0966.902.665

📩Email: luatduytin@gmail.com

🌐Website: https://luatduytin.vn/ 

📍Địa chỉ liên hệ: Tầng 1, số 2 ngõ 2 phố Trung Kính, phường Yên Hòa, TP Hà Nội.